En Ruta! — alles wat in Spanje onderweg klopt (of niet)

Onderweg in Spanje gebeuren dingen die in geen verkeersles voorkomen. Niet omdat het chaotisch is, maar omdat het menselijk is. Een rotonde wordt een gesprek. Een stoep wordt een keuze. Een scooter wordt een emotie. Een stepje kan een reddingsboei zijn of precies het tegenovergestelde. Misschien vertel ik je ooit over die week zonder auto. Geen drama. Gewoon gedoe. Daar komt nog wel een keer iets over.

Ik stond laatst op een rotonde in Valencia waar niemand wist wie er als eerste hoorde te gaan. Niet omdat er geen regels waren, maar omdat iedereen z’n eigen logica had. Een man in een hatchback maakte met z’n hand een beweging die in Nederland waarschijnlijk een verkeersregel zou zijn, maar hier leek het meer op een begroeting. Een vrouw op een scooter hield in alsof ze op het punt stond een intiem gesprek te starten met het zebrapad. Achter mij een buschauffeur die met één hand stuurde en met de andere een heel verhaal vertelde door het raam, vergezeld van een glimlach die meer richting gaf dan elk verkeersbord.

Je snapt het, of je snapt het niet. ¿Pillas?

Dat is hier normaal. Het is geen fout, geen mislukking, geen anarchie. Het is een systeem dat je niet leert door theorie, maar door kijken. Je begrijpt Spanje onderweg, of je begrijpt het niet. Er zit niks tussenin.

Stoepen zijn daar ook een goed voorbeeld van. In Nederland zijn stoepen plekken waar je loopt. Hier zijn het plekken waar dingen gebeuren. Gesprekken, parkeerexperimenten, honden met meningen. Soms staat er een scooter geparkeerd die eigenlijk niet geparkeerd is maar even rust. Soms loop je op de weg omdat de stoep vol staat met tafeltjes, en dat is niet gevaarlijk maar sociaal wenselijk. Je moet weten waar je hoort te zijn, en soms is dat gewoon even ergens anders. Je zou kunnen zeggen dat de stoep een voorstel doet. Niet alles is een opdracht.

Google Blues

En dan heb je nog Google Maps. In Spanje heeft Google Maps bijna altijd gelijk. Maar de weg wint. Niet omdat technologie fout is, maar omdat hier éénrichtingsstraten emoties hebben. Soms stuurt Google je een straat in die volgens Google bestaat, maar volgens het straatnaambord pas vanaf volgende week.

Een andere keer kiest Google een route die 2 minuten sneller is, maar 12 minuten slechter voor je bloeddruk. Soms is de kaart kloppend en de werkelijkheid ademt iets anders. Het is niet dat iemand ongelijk heeft — er zijn gewoon meerdere werkelijkheden naast elkaar, en jij moet kiezen welke je volgt.

Zonder auto

Er was ook die ene week zonder auto. Niet heroïsch. Geen ontdekkingstocht. Gewoon lastig. Ik dacht dat ik alles makkelijk te voet of met stepjes kon doen. Dat klopt ook, tot het opeens niet klopt. Tot je bij een halte staat waar de bus volgens planning komt, maar volgens de chauffeur pas als hij klaar is met zijn bocadillo.

En je vervolgens een stepje vindt dat een batterijpercentage aangeeft van 22%, maar dat voelt alsof het nog maar 3% motivatie heeft. Je komt er wel. Of niet. Dan komt er later weer een dag. Niemand gaat dood. Ergens is dat geruststellend.

Klimaat

Ondertussen zie je hoe klimaat het verkeer bestuurt. Als het warmer is, zijn mensen zachter in hun bochten. Als het regent, lijkt iedereen z’n rijbewijs opnieuw te proberen. Niet om te falen, maar om te ontdekken: werkt deze auto nog in water? Ja, meestal wel. En als het niet werkt, staat er binnen twee minuten iemand die weet hoe je een geparkeerde auto optilt alsof het een boodschappentas is. Niemand vraagt zich af of dat logisch is. Het gebeurt gewoon.

Ik dacht lange tijd dat Spanje een puzzel is. Inmiddels denk ik dat het meer een spel is waarvan de handleiding zoek is. Dat maakt het niet slechter. Soms zelfs beter. Het dwingt je om op te letten, om af te stemmen, om contact te maken. Niet met woorden, maar met één seconde oogcontact boven een dashboard. Het moment waarop jij denkt “ik ga” en de ander denkt “ga maar”, en plotseling beweegt het verkeer als een zin zonder grammatica, maar iedereen begrijpt het.

Klopt het of klopt het niet?

Misschien is dat de kern van onderweg zijn hier: het klopt niet volgens de regels, maar het klopt voor hier. Je hoeft het niet goed te vinden. Al vind je het spuuglelijk, je hoeft alleen maar te zien dat het bestaat. En dat het werkt, op een manier die je nergens anders leert.

En Ruta! verschijnt om de week, op dinsdag. Geen tips. Geen instructies. Ik kijk rond. Jij kijkt mee. Dat is genoeg.