Licht in het donker: waar de Spaanse bioscoopcultuur nog leeft

In november lijkt het licht aan de Costa anders te vallen. De dagen zijn korter, de zee kouder, en de avonden nodigen uit om naar binnen te gaan. Ik had ineens zin in iets wat ik al jaren niet meer had gedaan: een ouderwetse filmavond. Geen Netflix, geen streaminglijstjes, maar gewoon in een zaal, tussen mensen. Zo begon mijn kleine ontdekkingstocht door wat er nog over is van de Spaanse bioscoopcultuur.

De eerste poging: nostalgie met krakende stoelen

In Albir vond ik een van die zalen van Cine Colci, een kleine regionale keten die verspreid zit over plaatsen als Benidorm, Villajoyosa en La Nucía. Het rook er naar popcorn en schoonmaakmiddel, de stoelen kraakten bij elke beweging en het geluid leek van achter de muur te komen. Maar de zaal zat vol. Families, stelletjes, kinderen met zakken zonnebloempitten. Iedereen leek elkaar te kennen.

De film zelf herinner ik me nauwelijks. Wat me bijbleef, was de sfeer. Mensen lachten, praatten zacht, deelden snacks. Geen afstand, geen haast. Misschien is dat wat de Spaanse bioscoopcultuur typeert: niet het perfecte beeld of geluid, maar de warmte van het samenzijn.

Een tweede kans in Dénia

Een paar weken later besloot ik het nog eens te proberen, dit keer in Dénia. Daar vond ik Cinema Jayan, een charmante kleine bioscoop in het centrum, met een houten loket en affiches aan de muur die herinneren aan betere tijden. Hier werkte alles net even beter: goed geluid, rode stoelen, en een programmatie waarin af en toe films in originele versie draaien.

Tot mijn verrassing bleek dat geen uitzondering meer te zijn. Steeds vaker bieden Spaanse bioscopen films aan in het Engels met Spaanse ondertiteling, aangeduid met de letters V.O.S.E. (Versión Original Subtitulada en Español). Een Spaans avondje film hoeft dus niet langer te dienen als test van je taalniveau – het is weer gewoon een avond uit.

Nieuwe vormen van een oud ritueel

De oude dorpsbioscopen verdwijnen, maar het ritueel leeft voort in andere vormen. In de zomermaanden zijn er openluchtvertoningen tijdens Cine a la Fresca, terwijl in de winter culturele centra en auditoria de fakkel overnemen. Het moderne Auditori Teulada Moraira, bijvoorbeeld, programmeert af en toe filmavonden tussen de concerten en theatervoorstellingen door. En in grotere steden zoals Valencia vind je arthouses die zich richten op Spaanse én internationale titels.

De plekken veranderen, maar het gevoel blijft. Dat moment waarop het licht dooft, de zaal stilvalt en iedereen even in hetzelfde verhaal verdwijnt – dat is universeel.

Waar nog bioscoopleven is aan de Costa Blanca

Voor wie ook trek heeft in een ouderwetse filmavond, hier enkele zalen waar dat nog kan:

• Cine Colci (Benidorm, Albir, Villajoyosa, Finestrat, La Nucía) – Verouderd maar levendig; een authentiek inkijkje in dorpsfilmcultuur. cinecolci.com

• Cine Jayan, Dénia – Kleinschalig, charmant en regelmatig originele versies. cinejayan.com

Licht als toevlucht

Toen ik die avond uit de bioscoop in Dénia stapte, waaide een koele bries van zee door de straten. De winkels waren al dicht, het plein bijna leeg. Toch voelde de avond warm. Misschien omdat het licht van de projector nog in mijn hoofd hing – dat zachte, menselijke licht dat mensen even stil laat worden.

De Spaanse bioscoop mag dan veranderd zijn, de ziel ervan leeft nog. In de kleine zalen, in de gesprekken op straat na afloop, in het besef dat samen film kijken iets anders is dan thuis scrollen. In dat licht, hoe flakkerend ook, schuilt nog steeds de warmte van Spanje.