De Spaanse decembertradities die je niet in gidsen vindt

In Spanje begint december niet met kou, maar met verwachting. De lucht is fris, maar niet scherp. De avonden langer, maar nooit leeg. En in de dorpen en steden waar ik deze weken rondloop, hangt een soort zachte spanning. Niet om wat er gekocht moet worden, maar om wat er gedeeld wordt.

De cafés zitten voller dan anders. Niet met mensen die komen voor een warme chocolademelk, maar voor iets heel Spaans: praten, wachten, kijken, meeleven. En vooral: Lotería de Navidad.

De hoop van een heel land in één papieren lot

De eerste keer dat ik in december in een Spaans café zat, begreep ik de energie niet. Mensen zaten niet te borrelen, maar te fluisteren. Hun blik strak op het televisiescherm gericht. Het leek op voetbal, maar dan zonder bal.

De beroemde trekking van de kerstloterij — El Gordo — is een nationaal ritueel. De kinderen van San Ildefonso zingen de winnende nummers met een cadans die bijna hypnotisch is. In Benissa werd het even zo stil dat je alleen het rinkelen van lepeltjes in koffiekopjes hoorde.

Niemand gelooft écht dat hij wint. Maar iedereen droomt even mee. En dat is misschien wel het mooiste van deze Spaanse decembertradities: ze zijn collectief, warm, en onvoorwaardelijk menselijk.

Kerststallen als levenswerk

In Nederland zijn kerststallen iets dat je koopt, neerzet en klaar. Hier niet. In dorpen zoals Gata de Gorgos, Jávea en Altea vind je hele routes van kerststallen die door wijken slingeren: de Ruta de Belenes. Niet alleen in kerken, maar in garages, op pleinen en in culturele centra. Sommige mensen werken er maanden aan, als een soort miniatuurwereld vol details.

Een man in Jávea vertelde me dat hij elk jaar één nieuw element toevoegt: een fontein, een ezel, een herberg. “Ik moet iets hebben om naar uit te kijken,” zei hij. Dat vond ik prachtig — een privétraditie die langzaam publiek is geworden.

Rituelen die je pas ziet als je blijft kijken

Veel van de mooiste gewoontes verschijnen niet in gidsen. Je moet er echt even blijven hangen.

Zoals de groep ouderen die elke ochtend op hetzelfde bankje hun loten vergelijkt. Of de kinderen die hun schooloptredens oefenen midden op straat terwijl ouders toekijken met thermoskannen in hun handen.

En dan zijn er de zambombas — spontane zangavonden die in Andalusië beginnen, maar ook hun weg naar de Costa Blanca vinden. Een groep familie en vrienden, een tafel, een paar gitaren, en iemand die op een zambomba trommelt. Meer heb je niet nodig om december tot leven te brengen.

Het seizoen van samen-zijn

Wat me het meest raakt, is hoe weinig commercie hier de boventoon voert. Natuurlijk zijn er winkels en lichtjes en volle terrassen. Maar de kern van december blijft sociaal. Een maand waarin buren elkaar vaker zien, families langer tafelen en dorpen samenkomen in licht, geluid en kleine rituelen.

Misschien is dat waarom december in Spanje zo warm voelt. Niet door het weer, maar door de mensen. Het zijn geen grote tradities die dit land bijzonder maken, maar de kleine. De blik naar het scherm tijdens de loterij. De kerststal in een garage. Het koortje dat over het plein galmt.

Dingen die je niet plant, maar die je tegenkomt. Dingen die je niet koopt, maar die je deelt.