De Valenciaanse taalstrijd: politieker dan ooit

Op het plein stond de Senyera. Mensen zongen, omarmden elkaar, wuifden met de vlag van de Comunitat Valenciana. Honderd meter verderop liep een andere optocht. Minder confetti, meer spandoeken. “Defensem el Valencià.” Verdedigen wij het Valenciaans.

Op 9 oktober viert Valencia zichzelf. En dit jaar vocht het ook voor zichzelf.

Twee optochten op dezelfde dag

Het was niet de eerste keer dat ik merkte hoe geladen de taal is in de Comunitat. Eerder schreef ik al over het naamconflict in Xàbia en Jávea, waar dorpsbewoners en gemeentebestuur niet eens overeenstemmen over hoe ze hun eigen dorp noemen. Maar wat ik op 9 oktober in Valencia zag, was van een andere orde.

De protestoptocht reageerde op iets concreets. Vorig schooljaar is in de Comunitat Valenciana een nieuwe onderwijswet ingegaan, doorgevoerd door de coalitie van PP en Vox. De kern: ouders mogen zelf kiezen in welke taal hun kind onderwijs volgt. Spaans, Valenciaans of gemengd. Klinkt redelijk, zou je denken.

Maar leraren en taalbeschermers zien het anders. Als ouders kiezen voor Spaans, verdwijnt de natuurlijke doorstroom van Valenciaans op school. In een regio waar Castellaans sowieso dominant is in de steden, betekent het in de praktijk minder Valenciaans, niet meer keuzevrijheid.

Alicante kiest ook een kant

Tegelijk speelt er in Alicante iets anders. De stad wil haar officiële status als “Valenciaans-sprekend” laten vallen. Het is een administratieve categorie, maar de symboliek is groot. Alicante zou daarmee officieel bevestigen: hier spreken we Spaans.

Voor veel mensen aan de Costa is dit nieuws van ver weg. Maar voor wie kinderen of kleinkinderen heeft op een lokale school, of voor wie hier wil integreren, raakt het de vraag: welke taal is hier thuis?

Het antwoord is genuanceerd. In de meeste dorpen aan de Costa Blanca is Valenciaans op straat nauwelijks te horen. In de supermarkt spreek je Castellaans, en dat werkt prima. Maar in bestuursvergaderingen, op scholen, op officiële bordjes: daar is de taal een keuze met lading.

Wat je hier weet als je lang genoeg blijft

Ik sprak na de optocht met een vrouw die dertig jaar in Dénia woont, oorspronkelijk uit Nederland. Ze zei: in de jaren negentig leerde ik Spaans en dacht dat ik klaar was. Pas vijftien jaar later begreep ik dat de halve vergadering aan de VVE-tafel in het Valenciaans verliep.

Ze spreekt het nu. Een beetje. Genoeg om te begrijpen wat er gezegd wordt.

Dat is misschien de eerlijkste omschrijving van hoe het werkt. Het Valenciaans vraagt niet dat je het vloeiend spreekt. Het vraagt wel dat je er niet onverschillig voor bent.

Op 9 oktober liep ik achter twee optochten aan. De ene vierde. De andere vocht. Beide hadden gelijk.