Noche de San Juan tradities: waarom je een briefje in het vuur gooit

Vorig jaar schreef ik over wat er gebeurt tijdens de nacht van San Juan. Het vuur, het strand, de mensen die om middernacht de zee in lopen. Zeven golven, met je rug naar het water. Briefjes die je opvouwt en in de vlammen gooit. Het voelde magisch, en ik begreep nog niet precies waarom.

Dit jaar begrijp ik de tradities rond de Noche de San Juan beter.

De Noche de San Juan valt officieel op 23 juni, de vooravond van het feest van Johannes de Doper. Maar de datum is ouder dan het christendom. Het is de zomerzonnewende, het moment waarop de zon op zijn hoogste punt staat en de nachten daarna weer langer worden. Culturen over de hele wereld markeerden dit moment met vuur, met rituelen, met offers. De kerk heeft het feest er niet uitgegooid maar er een heilige naam opgeplakt. Johannes de Doper, geboren zes maanden voor Jezus, paste precies op de datum.

Rituelen

De rituelen die er nu bij horen zijn dus ook ouder dan de kerk. Het vuur zuivert, dat idee bestaat al duizenden jaren. Wie erdoorheen springt, laat iets achter. Het water van de zee op de langste dag heeft geneeskrachtige eigenschappen, geloofde men. Zeven golven, niet meer en niet minder, want zeven is het getal van voltooiing. De briefjes met wat je wilt loslaten of bereiken, verbrand zodat de rook het omhoog brengt: ook dat is pre-christelijk denken in een hedendaagse vorm.

Wat Spanje bijzonder maakt is niet dat deze tradities er zijn bij de Noche de San Juan, maar dat ze zo levend zijn gebleven. In veel landen zijn de zomerzonnewende-rituelen verdwenen of gereduceerd tot folkloristische reconstructies. Hier zit een Spanjaard van vijftig zijn briefje op te vouwen met dezelfde ernst als zijn grootouders. Niet ironisch, niet nostalgisch. Gewoon: dit is wat je doet.

Op 23 juni branden de vuren langs de hele kust. Vijf dagen nog.