Todos los Santos: hoe Spanje zijn doden herdenkt

De bakker in Moraira had zaterdagochtend een mand vol witte rolletjes liggen die eruit zagen als kleine botten. Marsepein, stond op een bordje. Huesos de Santo. Botten van de heilige. Ik kocht er een paar. In de Gusto-rubriek had ik er maandag al over gelezen, en ik had er meteen zin in gekregen. Nu stond ik er zelf voor.

Het antwoord lag op de kalender: zondag 1 november. Todos los Santos.

Wat er die dag gebeurt

In Nederland bestaat Allerheiligen, maar het is iets voor het zuiden en voor wie katholiek is opgevoed. In Spanje is het iets anders: het is breed, collectief, en je ziet het op straat. Op de markt in Moraira lagen vrijdagochtend al chrysanten opgestapeld naast de tomaten. Geel en paars, in dikke bossen. Niemand die er raar van opkeek.

Families gaan naar het kerkhof, soms al de dagen ervoor. Ze brengen bloemen, ruimen het graf op, staan even stil. Geen zwarte sluiers, geen drama. Meer zoals je ook naar een verjaardagsfeestje gaat: je gaat, want zo hoort het.

Halloween erbij

Tegelijk is Halloween de afgelopen tien jaar flink gegroeid in Spanje, met name onder jongeren. Op scholen worden kostuums gedragen, in winkelstraten hangen vleermuizen en pompoenen. Niet iedereen is daar blij mee. Ouderen in Moraira spreken er soms openlijk over: dat is Amerikaans, dat hoort hier niet.

De spanning is herkenbaar. Een traditie die altijd van jezelf was, begint er ineens anders uit te zien. Dat gevoel kent Spanje vaker, maar hier raakt het aan iets wat mensen dierbaar is.

Praktisch, voor wie het niet weet

Op 1 november is Spanje goeddeels gesloten. Winkels, banken, veel restaurants. Wie ervan uitgaat dat het gewoon een zondag is, staat op de dag van Todos los Santos voor dichte deuren. Supermarkten in de grotere plaatsen zijn soms beperkt open, maar reken er niet op. Het is een dag om zelf eten in huis te hebben, of een restaurant te zoeken dat wél open is en dat vooraf te checken.

Terug naar de mand

Ik at de laatste hueso de santo op terwijl ik dit schreef. Marsepein met een vulling van eidooier en suiker, steviger dan je verwacht, zoeter ook. Er liggen er nog een paar in de keuken.

Op 1 november ga ik niet naar het kerkhof. Dat is niet mijn traditie. Maar ik begrijp nu iets beter waarom de mensen hier dat wel doen, en waarom die mand zaterdagochtend leeg was voor ik goed en wel had rondgekeken.