Stierenvechten: een traditie die Spanje niet durft los te laten

Er zijn tradities die ik onderzoek omdat ze me fascineren. En er zijn tradities die ik onderzoek ondanks mezelf. Stierenvechten valt in de tweede categorie.

Ik ga er niet naartoe. Dat is een grens die ik trek, en ik trek hem bewust. Maar de achtergrond van het stierenvechten zegt ook iets over het land, de cultuur en de mensen. En als cultuur-junkie wil ik dat toch nog beter leren kennen.

Dus besloot ik het anders aan te pakken: niet de arena in, maar wel de gesprekken voeren. Buiten. Met mensen die het van binnenuit kennen.

Waar het vandaan komt

Stierenvechten in de huidige vorm bestaat al bijna driehonderd jaar. Het begon als riddertoernooi, adellijk vermaak te paard. Toen koning Filips V de adel verbood mee te doen, namen gewone mensen het over. Te voet, zonder paard, met alleen een cape. Daarin zit al iets: het was oorspronkelijk juist het vertoon van de gewone man tegenover de machtige stier.

Franco zag er later iets anders in. Hij zette de corrida in als symbool van Spaans nationalisme, financierde arena’s, gaf het staatsstatus. Die associatie hangt er nog steeds aan. In Catalonië werd stierenvechten in 2010 verboden, mede als symbolisch verzet tegen Madrid.

Wat de cijfers zeggen

Wat me opviel tijdens mijn onderzoek: het beeld dat stierenvechten “typisch Spaans” is klopt allang niet meer voor de meeste Spanjaarden zelf. Uit onderzoek van Fundación BBVA en Sigma Dos blijkt dat 77 tot 78 procent van de Spaanse bevolking tegen het stierenvechten is, of er niets mee heeft. Minder dan twee procent bezoekt daadwerkelijk een traditionele corrida in de arena.

Het aantal georganiseerde gevechten is de afgelopen twintig jaar met meer dan de helft gedaald. Honderden gemeenten hebben de traditie de rug toegekeerd. In 2024 schafte het Spaanse ministerie van Cultuur de belangrijkste nationale prijs voor stierenvechten af, wat de veranderende tijdgeest weerspiegelt.

En toch: de sector bestaat nog. Hoe? Grotendeels op overheidsgeld. Critici wijzen erop dat arena’s zonder subsidies wegens lege tribunes de deuren zouden moeten sluiten. Een traditie die door bijna niemand meer actief wordt gedragen, maar door de overheid overeind wordt gehouden. Dat zegt iets.

De man die zei: ik was fout

Ik sprak met iemand die het van binnenuit kent. Miguel, begin zestig, werkte twintig jaar als banderillero: degene die de gebarste pijlen in de rug van de stier plaatst voor de matador zijn entree maakt. Hij deed het in Alicante, in Valencia, een paar keer in Madrid.

“Ik wist dat het zwaar was,” zei hij. “Maar je groeit erin op. Mijn vader ging. Mijn oom. Het was gewoon wat er was.”

Hij stopte niet uit protest, maar door een knieblessure. In de jaren daarna, zei hij, begon het toch te schrijnen. “Je ziet het anders als je er niet meer middenin staat.” Miguel is geen activist. Hij loopt geen marsen, hij tekent geen petities. Maar hij zegt ook: “Als mijn kleinzoon er ooit naartoe wil, ga ik hem niet meenemen.” Dat is niet niets, uit de mond van iemand die er zijn beroep van maakte.

Binnen de scene zelf

Miguel is niet de enige met een veranderd standpunt. De Colombiaanse ex-torero Álvaro Múnera, door een stier verlamd geraakt in 1984, sprak zich later publiekelijk uit tegen de sport. “Ik realiseerde me ineens dat ik vocht voor het applaus van mensen die niet begrepen wat er echt gebeurde.” Er zijn meer van zulke stemmen, niet luid, want de wereld van de corrida is gesloten en trouw aan zichzelf. Maar ze bestaan.

Tegelijk zijn er toreros die het verdedigen als ambacht, als kunst, als ritueel. De beweging van de cape, de precisie van de estocada, de moed om stil te blijven staan. Dat is geen irrationele positie. Het is een andere waardenset.

Wat ik er zelf van vind

Wat ik nu weet: stierenvechten is niet simpelweg een barbaarse gewoonte die mensen maar niet kunnen loslaten. Het heeft een geschiedenis, een esthetiek, een gemeenschap, en van binnenuit ook kritische stemmen. Dat maakt het ingewikkelder dan ik dacht.

Miguel zit in zijn tuin ergens aan de Costa. Hij kijkt naar de sinaasappelbomen. En denkt, denk ik, niet zo vaak meer terug aan de arena.