Toerisme in Spanje: vloek of zegen? Over een land dat zijn eigen succes vreest

In juni vorig jaar gingen er in Barcelona mensen de straat op met waterpistooltjes. Niet om af te koelen. Om toeristen nat te spuiten. Ik zag de beelden en dacht: ik begrijp het. En meteen daarna: ik ben zelf ook een soort toerist.

Records en weerstand

Toerisme in Spanje breekt dit jaar weer records. Meer dan 94 miljoen buitenlandse bezoekers in 2024, meer dan ooit. De economie draait erop. De werkgelegenheid ook. In veel regio’s is er geen alternatief: het toerisme is niet een deel van de economie, het is de economie.

Maar de weerstand groeit. In de Canarische Eilanden kwamen mensen de straat op met spandoeken. In Málaga protesteerden bewoners tegen de omvorming van hun wijk tot Airbnb-complex. En in Barcelona dus: waterpistooltjes.

Het Spaningsveld van dichtbij

Aan de Costa Blanca zie je het spanningsveld van dichtbij. Benidorm bestaat bij de gratie van toerisme in Spanje. Zonder de hotels, de stranden, de Engelse pubs en de Nederlandse vakantiegangers is er geen stad. Dat weet iedereen daar, ook de mensen die er wonen.

Maar in Altea, tien kilometer verderop, kijkt de lokale bevolking naar stijgende huurprijzen en een marktaanbod dat steeds meer op toeristen dan op bewoners is gericht. De bakker die er dertig jaar zat, is vervangen door een souvenirzaak. Het terras waar je vroeger je krant las, vraagt nu vijf euro voor een koffie.

Dat is niet Benidorm. Dat is een dorp dat langzaam van kleur verschiet.

De expat als tussenlaag

En dan is er nog de tussenlaag waar ik zelf bij hoor. Nederlandstalige expats en overwinteraars zijn geen toeristen in de klassieke zin. Ze betalen belasting, ze kennen de buurman, ze spreken een paar woorden Spaans. Maar ze hebben ook bijgedragen aan de druk op de woningmarkt. Ze hebben meegedaan aan de verhoogde vraag die de prijzen opdrijft.

Het is ongemakkelijk om dat te erkennen. Maar het klopt wel.

Geen antwoord, wel een vraag

Spanjaarden zelf zijn er ook niet uit. Wie in een kustgemeente woont, wil de toeristen en vreest ze tegelijk. De zomer brengt werk en geld. De zomer brengt ook drukte, afval, lawaai en mensen die zich gedragen alsof de plek van hen is omdat ze ervoor hebben betaald.

Toerisme is de kurk waar de wijn op drijft. Maar wie de kurk eruit trekt, weet niet wat er dan uit de fles komt.

De mensen met de waterpistooltjes in Barcelona hadden een punt. De toeristen ook trouwens. Ze waren er gewoon omdat het mooi is.

Dat is precies het probleem.