Vida Sana

De kar bij Mercadona: wat het mediterrane dieet bewijst en wie het nog eet

today17/11/2026

Achtergrond
share close

Maandag stond ik bij de kassa van de Mercadona achter een jonge vrouw met een volle kar. Diepvriescroquetas, twee pizza’s, een zak gevulde donuts, twee liter cola en bovenop een fles olijfolie van een liter. Het was de eerste internationale dag van het mediterrane eten. Ik merkte dat ik had verwacht dat een mediterraan dieet hier gewoon in de kar ligt. De olijfolie was bijna een geruststelling.

Ik ben gaan uitzoeken wat van dat dieet bewezen is en hoeveel er nog op Spaanse borden ligt. Het bewijs is steviger dan ik dacht en de borden zijn leger dan ik hoopte.

Vier eetlepels

Het bewijs komt vooral uit PREDIMED, een Spaanse proef met 7.447 mensen tussen 55 en 80 jaar. Ze hadden nog geen hartziekte, maar liepen er wel een groot risico op. Een deel kreeg een mediterraan dieet met extra vierge olijfolie, vier eetlepels per dag. Een tweede deel kreeg hetzelfde met gemengde noten en de rest kreeg het advies om minder vet te eten. Na gemiddeld 4,8 jaar hadden die twee groepen ongeveer 30 procent minder hartinfarcten, beroertes en sterfte door hart- en vaatziekten.* Wat in die proef mediterraan heette, was in de praktijk een dieet met veel olijfolie en noten.

Er zit een kanttekening aan. In 2018 trok het New England Journal of Medicine de eerste publicatie in. De loting was op een deel van de locaties niet goed verlopen. Gezinsleden waren zonder loting ingedeeld en op een van de elf locaties waren klinieken geloot in plaats van mensen. De onderzoekers rekenden opnieuw, lieten 1.588 deelnemers buiten beeld en publiceerden opnieuw, en de uitkomst bleef vrijwel gelijk. Het blijft een proef onder mensen met een verhoogd risico, vergeleken met een vetarm advies, over hart en bloedvaten. Voor iemand die gezond is en gewoon anders wil eten, zegt ze minder.

Wat er nog ligt

Spanje zelf beweegt de andere kant op. Volgens het ministerie van Landbouw at een Spanjaard in 2023 ongeveer een kwart minder vers fruit dan tien jaar eerder.* Ook vis, peulvruchten en olijfolie lopen sinds 2000 terug, al blijft olijfolie veruit de meest gebruikte olie in Spaanse huishoudens.

Bij kinderen is het goed te zien. Onder 8- tot 16-jarigen daalde de groep met een hoge naleving tussen 1998 en 2020 van 45 naar 41 procent. De groep met een lage naleving steeg van 4 naar bijna 10 procent.* Bij die jongeren is het dieet minder mediterraan dan twintig jaar geleden. Ze eten minder vis, peulvruchten en fruit en meer fastfood en gebak.

Een handvol

Wat ik eruit haal is klein. Bij de koffie leg ik een handvol walnoten neer in plaats van het koekje. Op mijn bord wordt de olijfolie royaler. Mijn dieet wordt nooit zo mediterraan als dat van de proefpersonen, want vier eetlepels olie per dag is veel. Over de tafel waaraan dit eten hoort schreef Gusto gisteren al: mediterraans eten en de plek die Spanje koos.

Bij de uitgang zag ik de jonge vrouw de fles olijfolie uit haar kar tillen. Met beide handen zette ze hem apart in haar tas, alsof hij kon breken. Daarna legde ik mijn walnoten op de band.

* Estruch e.a., New England Journal of Medicine, 2018 (herpublicatie van PREDIMED, oorspronkelijk 2013): 7.447 deelnemers van 55 tot 80 jaar met een hoog cardiovasculair risico, mediane follow-up 4,8 jaar; hazard ratio 0,69 voor de olijfoliegroep en 0,72 voor de notengroep ten opzichte van de controlegroep met vetarm advies. Intrekking en herpublicatie op 13 juni 2018, met 1.588 deelnemers weggelaten in de heranalyse (Harvard T.H. Chan School of Public Health, The Nutrition Source). Fruit: ministerie van Landbouw, Visserij en Voeding (MAPA) via Efeagro, 2014 tot 2023, een daling van 24,8 procent per persoon (de genoemde kilo’s, 102,5 en 78,6, komen op ongeveer 23 procent uit). Vis, peulvruchten en olijfolie: consumptiegegevens van hetzelfde ministerie, 2000 tot 2023, zoals weergegeven door Spanje Vandaag, februari 2025. Kinderen: enKid (1998 tot 2000, 1.001 kinderen) en PASOS (2019 tot 2020, 3.540 kinderen), gemeten met de KIDMED-index, Nutrients, 2023.

Geschreven door Elena Vidal

Rate it

Neem contact op!

Vragen? Wat te klagen? Wil je ons verblijden met een compliment? Of wil je iets kwijt? Schroom niet en stuur je bericht!

Laat je horen!

Maximale lengte: 120s
0:00
Klaar om je bericht op te nemen.
Bericht verzonden
Dank je. Je bericht is succesvol verzonden.
Je kunt een ander bericht sturen in: 00:00

Verzoekplaat voor Costa Request? De groeten aan je buurvrouw? Of wil je wat delen met de wereld?

Costa Blanca Radio klinkt altijd leuker met jouw stem! Spreek wat in en wie weet hoor je jezelf snel terug op de radio!

Ps: Laat wel even weten wie je bent. Vinden we leuk.